نقش بانوان در واقعه کربلا

پاي بندي به حجاب و عفاف

tebyan — Sun, 22 Feb 2009 11:58:43 +0000

از جلوه هاي بارز حضور زنان در حماسه عاشورا، تعهّد و پاي بندي آنان به حرمت ها و احكام الله و مراعات مسائل حجاب و عفاف است.
حضوري اينچنين، نشان مي دهد كه مشاركت زن در عرصه هاي مبارزات و دفاع از حق، منافاتيي با فعّاليّت هاي بيرون از خانه ندارد، به شرط آنكه حريم عفاف و حدود الهي رعايت شود و متانت لازم مراعات گردد.
اهل بيت امام حسين(ع) در سفر كربلا، منادي اين متانت و عفاف بودند، هر چند سپاه كوفه به آنها بي حرمتي كردند و در دوران اسارت، آنان را در مضيقه وسايل پوشش قرار دادند، ولي همين كه آن آزاد زنان از معترضان سرسخت به اين بي حرمتي بودند دليل ديگري بر اهميّت و قداست حفظ حجاب و عفاف، حتي در بدترين شرايط اجتماعي و مضيقه هاي تحميلي است. به چند نمونه اشاره مي شود:
«ام كلثوم»دختر امير المؤمنين عليه السلام زني با فصاحت و بليغ و سخنور بود و در مدت اسارت پيوسته با سخنانش ستم حكّام را افشا مي كرد، وقتي كاروان اسرا را به كوفه وارد كردند، در جمع انبوه حاضران به سخن پرداخت و آنان را به خاطر سستس و كوتاهي در ياري كردن امام حسين عليه السلام نكوهش كرد. در بدو ورود به كوفه، مردم به تماشاي آنان گرد آمده بودند
ام كلثوم برسر آنان فرياد كشيد:
«يا اهل الكوفه!اماتستحيون من الله و رسوله ان تنظروا الي حرم النّبي؟»(1)
اي مردم كوفه!آيا از خدا و رسول شرم نمي كنيد از اين كه به حرم و دودمان پيامبر نگاه مي كنيد؟
پس از آنكه اوضاع كوفه در پي سخنراني هاي حضرت زينب و امّ كلثوم، بحراني شدو بيم خطر مي رفت، ابن زياد دستور داد آنان را در يكي از خانه هاي همسايه ي مسجد حبس كنند و مأموراني را هم بر آنان گماشت. مردم هم كه آشفته حال و پريشان و عدّهاي هم مي گريستند، حضرت زينب عليه السلام با صداي بلند فرياد زد:جز كنيز يا امّ ولد كسي بر ما وارد نشود، آنان نيز همچون ما اسير شده اند(2) (و رنج و اسارت را مي شناسند). اين كار، هم براي رعايت حريم عصمت و دوري از چشم نامحرمان از ذرّيه پيامبر و دختران امام حسين عليه السلام بود ، هم جلب عواطف آنانكه با سختي هاي اسيران آشناتر بودند و نسبت به بازماندگان شهدا، خوشرفتاري مي كردند.
در سختي هاي حضرت زينب، امّ كلثوم و فاطمه بنت الحسين، عمدتاً هتك حرمت اهل بيت عليه السلام مطرح شده و به نحوه رفتار والي و مأموران با حرم و حريم پيامبر عليه السلام،انتقاد شده است.
هنگام ورود اهل بيت عليه السلام به شام نيز، امّ كلثوم ، شمر را طلبيدو از او خواست تا آنان را از دروازه اي وارد كنند كه اجتماع كمتري باشد و سرهاي مطهّر شهدا را دورتر نگه دارند تا مردم به تماشاي آنان پرداخته، كمتر به چهره ي اهل بيت پيامبر صلي اللّه عليه و آله نگاه كنند. شمر، به لحاظ بي ديني و خبائث ذاتي دقيقاً برعكس خواسته او عمل كرد و اسيران را از دروازه ساعات وارد دمشق كرد.(3)
چنين نكته اي از زبان حضرت سكينه نيز نقل شده است. سهل بن سعد وقتي اسيران را شناخت كه از دودمان پيامبرند، جلو رفت و از يكي از آنان پرسيد: تو كيستي؟ گفت: سكينه، دختر امام حسين عليه السلام. پرسيد: آيا كاري يا حاجتي داري، من سهل، صحابي جدّت رسول خدايم.سكينه فرمود: به نيزه داري كهاين سر را مي برد، بگو جلوتر از ما حركت كند تا مردم به نگاه كردن آن مشغول شوند و به حرم رسول اللّه (ص) چشم ندوزند. سهل به سرعت رفت و چهارصد درهم به نيزه دار داد، او هم سر مطهّر را از زنان دور برد.(4)
نمونه بارزتر اعتراض به اين هتك حرمت و دفاع از حجاب، در سخنان حضرت زينب(س) بود. آن حضرت در خطابه پر شور و افشاگرانه اي كه در كاخ يزيد ايراد كرد، فرمود:
…اي يزيد! آيا پنداشتي همين كه ما را همچون اسيران به اين شهر و آن شهر كشاندي،؛ براي ما خواري است و براي تو كرامت است؟…
اي زاده ي آزاد شدگان فتح مكّه! آيا اين از عدالت است كه همسران كنيزان خودت را در پشت پرده ها قرار داده اي، ولي دختران رسول خدا(ص) را به عنوان اسير، روانه كرده اي، پرده هاي حرمت آنان را دريده، چهره هايشان را آشكار ساخته و زير سلطه ي دشمنان از شهري به شهري مي گرداني، ان گونه كه مردم شهرها و آبادي ها و قلعه ها و بيابانها به آنان مي نگرند و دور و نزديك، چهره ي آنان را تماشا مي كنند؟…(5)
اينگونه انتقادها از هتك حرمت حكومت يزيد نسبت به حريم عفاف و حجاب، نوعي حمايت از ارزش هاي ديني و شؤون مقدّسات و حريم حرمت هاي الهي است كه از زبان اسراي اهل بيت شنيده مي شد.
زنان پاك دامن و شجاع انقلاب اسلامي، در تبعيّت از اين اسوه ها، هم در صحنه مبارزات و راهپيمايي ها و تظاهرات ضدّ طاغوت حضور فعّال داشتند، هم حضور احتماعي و سياسي خود را همراه با حفظ متانت و حجاب داشتند؛ درسيكه از عاشورا آموخته بودند و پيامي كه عاشورا به زنان جهان، براي هميشه و همه جا دارد.
پاورقي:
1-مقتل الحسين،مقرّم، ص400.
2-همان، ص424.
3-اعيان الشّيعه، ج3، ص485.
4-حياة الامام الحسين بن علي، ج3، ص370.
5-حياة الامام الحسين ابن علي، ج3، ص378«امن العدل يابن الطّلقاء تخديرك حرائرك و امائك و سوقك بنات رسول اللّه سبا يا قد هتكت ستورهنّ و ابديت وجوههنّ تحدوبهنّالأعداء من بلدٍ الي بلدٍو يستشرفهنّاهل المناهل والمعاقل و يتصفّح وجوههنّ القريب والبعيد

«همسر مسلم بن عوسجه»

tebyan — Sun, 22 Feb 2009 11:47:19 +0000

ام خلف،همسر مسلم بن عوسجهاز زنان برجسته ي شيعه بود كه در كربلا حضور داشت واز ياران سيدالشهدا(ع)بود.وقتي همسرش مسلم شهيد شد،پسرش خلف آماده ي نبرد شد.امام از او خواست كه به مراقبت از مادرش بپردازد،اما مادرشاو را به جهاد در راه ياري امام تشويق كرد وگفت:جز با ياري پسر پيغمبر،از تو راضي نخواهم شد.خلف به ميدان شتافت و پس از جنگي نمايان به شهادت رسيد.وقتي سر او را به طرف مادرش پرتاب كردند،شجاعانه سر را برداشت وبوسيد وگريست.
او نيز در تشويق فرزند به مبارزه در راه ياري دين وهم برخورد مناسب وشايسته با شهادت جوانش،الهام بخش مادران شهيداست كه از تقديم فرزندان خود براي ياري اسلام،مضايقه اي ندارند

«مادر عمرو بن جناده»

tebyan — Sun, 22 Feb 2009 11:44:34 +0000

كم سن وسال ترين شهيد كربلا از ياران امام،عمرو بن جناده ي يازده ساله بود.پدرش در حمله ي اول شهيد شد.خودش خدمت امام حسين(ع)امد واجازه ي ميدان طلبيد.امام اجازه نمي داد واو اصرار مي كرد.امام مراعات حالمادرش را مي كرد.ولي او گفت:مادرم دستور داده است كه به ميدان بروم ولباس رزم بر من پوشانده است.علاوه بر اينكه مادرش(بحريه بنت مسعود خزرجي)مشوق او براي جهاد بود،پس از شهادت نيز با روحيه اي بزرگ با اين مسئله برخورد كرد.سپاه دشمنسر او را به طرف سپاه امام حسين(ع)افكندند.مادرش ان سر مطهر را برداشت وخطاب به آن مي گفت:چه نيكو جهاد كردي پسرم!اي شادي قلبم،اي نور چشمم!سپس سر را پرتاب كردوبا آن كسي را كشت،انگاه چوبه ي خيمه را برداشت وحمله كردكه به وسيله ي آن بجنگد.امام حسين(ع)مانع شد واو را به خيمه ي زنان برگرداند.

«ام وهب»

tebyan — Sun, 22 Feb 2009 11:41:44 +0000

ام وهب،همسرعبدالله بن عمير كلبي بود ودر كوفه مي زيست.وقتي شوهرش تصميم گرفت براي ياري سيد الشهدا شبانه از كوفه ب به كربلا برود،اصرار كرد تا او رانيزهمراه خويش ببرد.انان شبانه به ياران امام پيوستند.روز عاشورا وقتي شوهرش به ميدان رفت ،او نيز چوبي به دست گرفت وعازم ميدان شد ،اما سيدالشهدا جلوي او را گرفت وفرمود:بر زنان جهاد نيست.پس از آنكه شوهرش به شهادت رسيد،خود را به معركه رساند وبه پاك كردن خون از چهره ي او پرداخت.شمرغلام خود را فرستاد.آن غلام،با گرزي كه برسرآن بانوي رشيد كوبيد،اورا هم شهيد كرد.
فرزند ام وهب نيز در عاشورا به شهادت رسيد.مادرش روز عاشورا ازمشوقان او بود تا به جانبازي وفدا كاري بپردازد.وقتي وهب پس از مقداري جنگيدن،نزد مادر برگشت وگفت:آيا راضي شدي ؟مادرش گفت:وقتي راضي مي شوم كه در ركاب حسين(ع)بهشهادت برسي.دوباره رفت وجنگيد تاشهيد شد.ام وهب،اولين زني بود كه از سپاه حسين بن علي(ع)به شهادت رسيد وتنها زن شهيد در كربلا بود.

«همسر زهير»

tebyan — Sun, 22 Feb 2009 11:36:59 +0000

وقتي سيد الشهدا(ع)در راه كربلا به زهير بن قين برخورد وقاصدي به طرف خيمه ي او فرستاد،ابتدا زهير نمي خواست اجابت كند و بي ميلي نشان داد.ولي همسرش او را تشويق و تحريك كرد كه نزد امام رود و ببيند كه پسر پيامبر چه مي گويد و با او چه كار دارد؟همين رفتن بود كه زهير را حسيني ساخت و به امام پيوست.همسرش نيز همراه او آمد و همراه و همسفر زينب و اهل بيت امام شد.اگر تشويق و تحريك همسر زهير«دلهم بنت عمرو»نبود،شايد زهير توفيق پيوستن به جناح حق و نيل به فوز شهادت در عاشورا را نمي يافت!

مشاركت در جهاد«طوعه»

tebyan — Sun, 22 Feb 2009 11:23:48 +0000

بررسي همه موارد و شواهد اين «حضور»،به طول مي انجامد.بعنوان نمونه به چند صحنه اشاره مي شود،تا روشنگر اين بعد باشد،آن هم از بانوان غير اهل بيت عصمت.
«طوعه»
وقتي حضرت مسلم به نمايندگي از سوي امام حسين ‍‍‍‍‍(ع) به كوفه اعزام شد و هزاران نفر با او بيعت كردند،با امدن ابن زياد به كوفه ودگرگون شدن اوضاع،مردم نيز دور مسلم بن عقيل را خالي كردند و او تنهاو غريب وسرگردان در شهر كوفه مي گشت و پناه و مامني نداشت.
طوعه زني فداكار بود كه وقتي مسلم را شناخت،با آنكه شهر پر آشوب بود،او را به خانه ي خويش راه داد و پذيرايي كرد و با اين عمل شجاعانه و مخاطره آميز،وفاداري خويش را به امام حسين(ع)و نماينده ي او نشان داد.
درها همه بسته بود،در قحطي مرد
فرياد نشسته بود،در قحطي مرد
يك زن،شب كوچه هاي بن بست غريب
مردانه شكسته بود،در قحطي مرد
و در يك مرحله،خانه ي آن زن،ميدان رزم مسلم با مهاجمان كوفي شد و سرانجام از خانه ي طوعه بيرون آمد ودر ميدانگاه با آن سپاه مهاجم جنگيد.

حظور سياسي زنان در جامعه

tebyan — Sat, 31 Jan 2009 10:25:43 +0000

تكليف اجتماعي يك مسلمان،مخصوص مردان نيست. زنان نيز بنا به تعهّد ديني و مسلملني خويش، موظفند نسبت به جريان حق و باطل در جامعه و مسئله ولايت و رهبري موضع داشته باشند، از رهبري حق دفاع كنند و از حكومت باطل و فسادهاي مسئولان نالايق انتقاد كنند و آنجا كه پاي حمايت از دين در ميان است، در صحنه حضور داشته باشند.
در تداوم خطي كه حضرت زهرا عليها سلام در حمايت از امام معصوم (ع)و افشاگري عليه رويه هاي ناسالم حكّام داشت، حضرت زينب عليها السلام نيز در نهضت كربلا دوشادوش حسين بن علي (ع) مشاركت داشت. براي ايفاي اين نقش، در معيّت امام خويش از مدينه تا مكه و از آنجا تا كربلا آمد و در صحنه هاي مختلف، حضوري فعّال و تأثير گذار داشت.
عمده ترين محورهايي كه مي توان از «حضور زن در نهضت عاشورا» برداشت كرد ، اينهاست:
1-صبر و پايداري و مقاومت در برابر سختي ها و مصيبت ها، چه در طول نهضت و چه پس از حادثه عاشورا؛
2-شهامت و دليري در افشاي حقايق و گفتن سخن حق در برابر سلطه جائر كه در اسلام از بزرگترين جهادها محسوب مي شود؛
3-پيام رساني و تبيين و روشنگري در طول سفر، حتي پس از بازگشت از سفر كربلا به مدينه، كه توسط حضرت زينب، امّ كلثوم و ديگر بانوان اهل بيت انجام مي گرفت.
4-كارهاي پرستاري ، پشتيباني، امدادگري در روز عاشورا و صحنه هاي پس از آن؛
5-روحيّه بخشي و تشجيع نسبت به رزم آوران يا ترغيب مادران يا همسران شهدا نسبت به دفاع از امام و فداكاري در راه حق،در عمل زنان اهل بيت و همسر زهير، همسر مسلم بن عوسجه، امّ وهب، همسر خولي و …نمونه هايي از اين قبيل؛
6-.ديريت در شرايط بحران،كه عمدتاً نقش حضرت زينب عليها السلام بود ، به عنوان قافله سالار اسيران و سرپرست كودكان وحفظ و مديريت آن مجموعه داغدار ، در شرايط سخت دوران اسارت و در مقابل نيروهاي دشمن و كوچ دشوار شهر به شهر تا رسيدن به شام و سپس به مدينه
7-تغيير ماهيت اسارت و تبديل آن به آزادسازي انسانها و بيدارگري اذهان جامعه.زينب و ام كلثوم و فاطمه دختر امام حسين(ع)، اسيران آزادي بخش بودند و ذهنيت مردم را نيز از اسيران جنگي متحول ساختند.
8-عمق بخشيدن به بعد ترا‍ژديك حادثه، كه حاصل نفس حضور زنان و دختركان در يك ماجرا است و تأثيرگذاري عاطفي صحنه هاي پس از عاشورا و بسيج عواطف به نفع جبهه حق. گريستن و سوگواري هاي اهل بيت عليهم السلام، و گرياندن مردم كوفه و شام با سخنراني هايشان، از عوامل اين عمق بخشي به بعد عاطفي حماسه عاشورا بود.
9-مراعات حدود الهي و عفاف و متانت يك زن مسلمان و متعهّد، حتّي در شرايط اسارت و زير سلطه سربازان دشمن.

پیام به بانوان(تبیین)

tebyan — Wed, 24 Dec 2008 10:51:41 +0000

عاشورا را نمی توان در قلمرو قشر خاصّی محدود کرد. تأثیر و درسهای آن برای همگان است. از این رو پیام هایی هم که در این مطالب مطرح شده است، و به یک صورت برای زنان و مردان و پیران و جوانان مطرح می شود.
ولی از آنجایی که نیمی از افراد جامعه را بانوان و دختران تشکیل می دهند، از آنجایی که در نهضت عاشورا سهمی عمده و قابل ملاحظه بردوش بانوان کاروان حسینی استوار بود و «عاشورا» ماندگاری خود را تا حدّ زیادی مرهون فداکاری ها و قهرمانی های خانواده امام حسین (ع) ، به خصوص حضرت زینب کبری علیها سلام است ، در بخشی جداگانه به پیام های عاشورا خطاب به زنان مسلمان پرداخته شده است، تا هم رسالت اجتماعی سیاسی این قشر را نشان دهد و خنثی کننده تبلیغات سوئی باشد که دیدگاه اسلام را محروم کردن زنان از مشارکت در کارهای اجتماعی و حضور در صحنه معرفی می کند، هم نقش زنان را در پشتیبانی از مبارزات مردان و جوانان نشان می دهد، هم آمیختن عفاف و پاکدامنی را به تلاش و مجاهدات اجتماعی قابل اجرا بنمایاند، هم به مسئولیت شهیدپروری و تربیت نسلی با ایمان، شجاع و مدافع حق،توسط بانوان اشاره کند و هم به تبلیغ و تبیین مرام و اهداف شهیدان بپردازد و نقش ذکر و یاد وروشنگری و پاسداری از خط فکری و عملی را یاد آور شود.
مجموعه محورهای مهمّ ذیل نگرشی مستقلّی به حضور زنان در نهضت عاشورا را می طلبد:
-مشارکت زنان در جهاد
-آموزش و الهام صبر و مقاومت
-پیام رسانی پس از یک حماسه و انقلاب و جهاد
-روحیه بخشی به رزمندگان و بازماندگان شهدا
-مدیریت خانواده های شهدا بازماندگان نهضت در شرایط دشوار
-حفظ ارزش ها و پایبندی به اصول، حتی در شرایط اسارت
نکات فوق ، موضوع بحث هایی مبسوط و گسترده در جریان شناسی عاشورا باشد تا نقش زنان را در آن حماسه نشان دهد.
از نگاه دیگر، شناخت آماری از وضعیّت زنان در قیام عاشورا، ایفای آن نقش را روشن تر بیان می کند. در این راستا توجه به آگاهی های زیر، در خور تأمّل است:
زنان حاضر در عاشورا ، برخی از اولاد علی (ع) بودند و برخی جز آنان، چه از بنی هاشم یا دیگران. از فرزندان امیرالمؤمنین علیه السلام می توان از زینب، ام کلثوم، فاطمه، صفیّه، رقیّه و ام هانی نام برد.سکینه و فاطمه نیز دختران سیدالشهدا علیه السلام بودند که در نهضت مشارکت داشتند. رباب، عاتکه، مادر محسن بن حسن، دختر مسلم بن عقیل، فضّۀ نوبیّه، کنیز خاصّ امام حسین(ع)، مادر وهب بن عبداللّه و … از جمله زنان حاضر در کربلا بودند.(1)
پنج نفر از خیام امام حسین به طرف دشمن بیرون آمدند. آنان عبارت بودند از ، کنیز مسلم بن عوسجه، امّ وهب زن عبداللّه کلبی ، مادر عبداللّه کلبی، مادر عمرو بن جناده، زینب کبری علیها السلام که نقش چشم گیرتر از دیگران داشت.
امّ وهب زنی بود که در عاشورا شهید شد، آن هم بر بالین شوهر شهیدش.در عاشورا دو زن از فرط عصبانیّت و احساس، به حمایت از امام برخواستند و جنگیدند: یکی همسر عبداللّه بن عمیر، دیگری مادر عمرو بن جناده که یادشان خواهد آمد.
همسر زهیربن قین(دلهم) در راه کربلا همراه شوهرش به امام حسین(ع) پیوستند
به نقلی رباب همسر امام حسین (ع)، نیز مادر سکینه و رضیع هم در کربلا حضور داشتند.
سخنرانی های زینب و ام کلثوم و فاطمه بنت الحسین در کوفه و شام، از فصل های درخشان این حماسه است. و… نقش ها و کارهای دیگری که زنان و دختران این کاروان نور، در طول این مسافرت تا رسیدن دوباره به مدینۀ پیامبر داشتند.
سزاوار است که زنان با الهام گیری از نوع عمل و رفتار زنان عاشورایی، حضوری متعهّدانه و متدیّنانه در صحنه های مبارزات سیاسی و فعّالیّت های اجتماعی داشته باشند.

پاورقی:

1-زندگانی سیدالشهدا، عمادزاده،ج 2، ص 124